Abstrakt

Artykuł analizuje proces datafikacji jako złożony ciąg operacji poznawczych i technicznych, w którym decyzje ontologiczne oraz epistemologiczne przesądzają o tym, co w ogóle może stać się „danymi”. Odwołując się do koncepcji Gregory’ego Batesona i Alfreda Korzybskiego, pokazuję, że dane nie stanowią neutralnego odwzorowania rzeczywistości, lecz są jej selektywnymi mapami, a pomylenie mapy z terytorium prowadzi do patologii epistemologicznych. Szczegółowo rekonstruuję etapy datafikacji, obejmujące detekcję zdarzeń, selekcję cech, kodowanie, agregację oraz decyzje algorytmiczne, ujmując je jako kolejne szczeble systemowego zniekształcania zjawisk. Analizuję, w jaki sposób algorytmizacja procesów społecznych generuje pętle zwrotne wzmacniające uprzedzenia, naturalizuje nierówności oraz osłabia rozliczalność decyzji. W zakończeniu formułuję postulat rozwinięcia „krytycznej ekologii danych” oraz systemowej ostrożności jako warunku odpowiedzialnego wykorzystania sztucznej inteligencji w społeczeństwie algokratycznym.